Azərbaycanla Vyetnam arasında tarixi etimad real layihələrə çevrilir
Prezident İlham Əliyevin 19 noyabr 2026-cı ildə Vyetnam Xəbər Agentliyinə (VNA) verdiyi müsahibə əsasında
Vyetnama rəsmi səfər ərəfəsində, 19 noyabr 2026-cı ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnam Xəbər Agentliyinə (VNA) söylədikləri iki ölkə münasibətlərinin hazırkı mərhələsi barədə aydın təsəvvür yaradır. Çıxışın ruhu bir fikirdə cəmlənir: illər boyu yığılmış siyasi etimad indi gəlir gətirən layihələrə, yük daşımalarına və insan mübadiləsinə çevrilməlidir. Müsahibənin məzmununa diqqətlə baxdıqda bu fikrin hansı arqumentlərlə əsaslandırıldığı görünür.
Prezident əvvəlcə dostluğun ilk daşlarına qayıdıb. Onun xatırlatmasına görə, 1959-cu ildə Vyetnam Demokratik Respublikasının rəhbəri Ho Şi Min Bakıda qonaq olub, 1983-cü ildə isə Heydər Əliyevin başçılıq etdiyi sovet heyəti Vyetnama yollanıb. Ümummilli Liderin təşəbbüsü ilə həmin səfər səkkiz günə qədər uzadılıb və ölkənin başlıca bölgələrini əhatə edib. Orada əldə olunan razılıqlar Vyetnamın iqtisadi yüksəlişinə təkan verib və əməkdaşlığın ilkin istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Beləcə, bugünkü yaxınlıq təsadüfi deyil: onun arxasında illərlə sınanmış ənənə dayanır.
Azərbaycanın müstəqilliyindən sonra əlaqələr rəsmi müstəvidə 1992-ci il sentyabrın 23-də diplomatik münasibətlərin qurulması ilə davam edib. Bakı 2013-cü ildən Hanoyda öz səfirliyi ilə təmsil olunur. İlham Əliyev 2014-cü ildə Vyetnama ilk dövlət səfərini edib, 2015-ci ilin may ayında isə Vyetnam Prezidenti Çıonq Tan Şanq Bakıda qonaq olub. Ötən ilin mayında Vyetnam Kommunist Partiyasının Baş katibi To Lam ilk dəfə Azərbaycana dövlət səfəri ilə gəlib; görüşlərdə enerji, investisiya, müdafiə və kibertəhlükəsizlik də daxil olmaqla bir sıra məsələlər müzakirə edilib, strateji tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə qəbul olunub. Prezident bu sənədi münasibətləri keyfiyyətcə yeni pilləyə qaldıran addım kimi dəyərləndirib.
Siyasi təmaslar bir neçə kanaldan eyni vaxtda işləyir. Dövlət başçıları ilə yanaşı, hökumətlər arasında komissiyalar, parlamentlərdə dostluq qrupları, hakim partiyalar – Yeni Azərbaycan Partiyası və Vyetnam Kommunist Partiyası – əlaqə saxlayır. Beynəlxalq arenada da iki ölkə BMT, Qoşulmama Hərəkatı və Asiya–Avropa Görüşü (ASEM) kimi mühitlərdə mövqelərini əlaqələndirir. Prezidentin qənaətinə görə, bütün bunlar Bakı ilə Hanoy dialoqunun bərabərlik və qarşılıqlı maraq prinsiplərinə söykənərək dərinləşdiyini sübut edir.
İqtisadi hissədə İlham Əliyev rəqəmlərə açıq yanaşıb: 2025-ci ildə tərəflər arasında ticarət dövriyyəsi 150 milyon dollardan çox olub, lakin o, bu göstəricini imkanların həddi saymayıb. Ticarətin həcmini xeyli artırmaq, enerji, sənaye, kənd təsərrüfatı və nəqliyyat-logistika sahələrində geniş miqyaslı birgə təşəbbüslər həyata keçirmək üçün iki ölkənin resursu çatır.
Tarixən münasibətlərin dayağı olan neft-qaz sahəsi bu gün də başlıca istiqamət sayılır. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə Vyetnam Milli Neft və Qaz Şirkəti (PetroVietnam) arasında əlaqələrin dərinləşdirilməsi xüsusilə vacibdir. 2025-ci ildə imzalanmış anlaşma memorandumuna əsasən tərəflər yataqların kəşfiyyatında və işlənilməsində, texniki xidmətlərdə və kadr hazırlığında birgə çalışa bilərlər.
Prezident Vyetnam iş dairələrinin Azərbaycan iqtisadiyyatında iştirakını da münasibətlərin mühüm tərkib hissəsi adlandırıb. Bu cəhətdən “ROX Group” nümunə kimi göstərilib: şirkət tikinti, infrastruktur, eləcə də günəş və külək enerjisi layihələrinə maraq bildirir. 2026-cı ilin sentyabrında Bakıda keçirilən İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda “ROX Group” ilə müvafiq sənədlər imzalanıb.
Tranzit daşımalar isə sürətli artım nümayiş etdirir: 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında bu göstərici 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən altı qat böyüyərək 8 min tondan yuxarı olub. Prezidentin sözlərinə görə, Orta Dəhliz və “Şimal–Cənub” nəqliyyat dəhlizi Vyetnam yüklərinin Avropaya, Avropa mallarının isə Vyetnama çatdırılması üçün səmərəli seçimdir. Belə olduqda Azərbaycanın beynəlxalq dəhlizlərdəki çəkisi artır, ikitərəfli əməkdaşlıq üçün yeni gəlir mənbələri yaranır.
İnsani əlaqələrdən danışan Prezident humanitar əməkdaşlığı xalqları birləşdirən etibarlı körpü adlandırıb. Heydər Əliyev Fondu bu işdə fəaldır: Ha Giang əyalətində ibtidai məktəbin tikintisi də daxil olmaqla müxtəlif təhsil təşəbbüsləri dəstəklənir. Fondun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın 2025-ci ildə Vyetnama səfəri zamanı dövlət rəsmiləri, yaradıcı ziyalılar və Azərbaycanda oxumuş vyetnamlı məzunlarla görüşlər keçirilib, Hanoy Ticarət və Turizm Kollecinə maliyyə dəstəyi göstərilib. İki ölkənin aparıcı universitetləri müqavilə və memorandumlar imzalayıb; vyetnamlılar Qoşulmama Hərəkatına üzv dövlətlərin vətəndaşları üçün yaradılmış qrant proqramlarında iştirak edə bilirlər. Hətta sovet illərində belə təxminən 5 min vyetnamlı Azərbaycanda təhsil alıb. Bu dostluğun rəmzlərindən biri 2025-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində To Lamın iştirakı ilə açılmış, Ho Şi Minin 135 illiyinə həsr olunmuş Memorial otaqdır.
Mədəniyyət xətti də köklüdür. 1955-ci ildə Qara Qarayev ilk sovet–vyetnam sənədli filminə “Vyetnam süitası”nı bəstələyib. Əjdər İbrahimov 1959-cu ildən 1962-ci ilə qədər Vyetnamda yaşayıb-işləyib, milli kino məktəbinin formalaşmasına və yerli rejissor-aktyorların yetişməsinə kömək edib, bu ölkəyə bir neçə kitab həsr edib; “Vyetnamda gördüklərim” əsəri Vyetnam dilinə tərcümə olunub, təqdimatı bu il Hanoyda keçirilib. Azərbaycanda Vyetnam Günləri 2026-cı ildə yeni səviyyəyə çatıb: dördüncü festival Bakı ilə yanaşı Qəbələni də əhatə edib. Vyetnamlı şair Mai Van Phanın “Gün doğarkən” kitabı da Azərbaycan oxucusuna təqdim olunub.
Prezident dostluğun çətin anlarda da özünü göstərdiyini xüsusi vurğulayıb: 2024-cü ildə “Yaqi” tayfunundan, 2025-ci ildə isə geniş daşqınlardan zərər çəkən Vyetnama Azərbaycan maliyyə yardımı ayırıb.
Müsahibənin sonunda İlham Əliyev Vyetnama səfərini səbirsizliklə gözlədiyini bildirib və bunun tərəfdaşlığın dərinləşməsində növbəti mühüm addım olacağına inam ifadə edib. Dövlət başçısı Vyetnamı Cənub-Şərqi Asiyanın sürətlə inkişaf edən ölkəsi, Azərbaycanı isə Cənubi Qafqazın əsas logistika və energetika mərkəzi kimi səciyyələndirib: imkanların birləşməsi yeni bazarlara çıxışa, ortaq layihələrə, biznes və investisiya üçün əlavə şəraitə yol açır. Vyetnam Baş nazirinin ölkəsinin Azərbaycanda səfirlik açacağını açıqlaması isə əlaqələrin institusional baxımdan da genişləndiyini göstərir. İlham Əliyev bu addımı yüksək qiymətləndirib və diplomatik nümayəndəliklərin tam fəaliyyətinin əməkdaşlığa güclü stimul verəcəyini deyib.
Məqalədə toxunulan məsələləri bir çətir altında toplasaq, ortaya üç dayaq çıxır: ortaq keçmiş, konkret biznes layihələri və xalqlararası mənəvi bağlar. Neft sahəsində iki milli şirkətin yaxınlaşması, Vyetnam investorlarının Azərbaycan bazarına girişi, Orta Dəhliz və “Şimal–Cənub” xətləri üzrə tranzit yüklərin sürətlə artması, universitetlər və mədəniyyət xadimləri arasındakı mübadilə – hamısı strateji tərəfdaşlıq sənədinin kağızdan çıxıb gündəlik həyata keçməsinə yönəlib. Növbəti illərdə ən dəqiq ölçü ticarət göstəricisi olacaq: 150 milyon dollarlıq bugünkü səviyyənin nə qədər qısa müddətdə aşılması hər iki tərəfin siyasi istəyinin iqtisadi nəticəyə çevrilib-çevrilmədiyini göstərəcək. Etimad zəmini isə onilliklər ərzində formalaşıb.
Arifə Abdullayeva,
YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının məsləhətçisi