Müasir dünyada siyasi və geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişməsi beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni çağırışlar meydana çıxarır. Münaqişələrin davam etməsi, dövlətlər arasında maraq toqquşmalarının artması və qlobal təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır. Belə bir şəraitdə Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun açılış mərasimindəki çıxışı Azərbaycanın dövlətçilik prinsiplərini, xarici siyasət prioritetlərini və dünya miqyasında əməkdaşlığa verdiyi önəmi əks etdirən mühüm siyasi mesajlarla yadda qalıb.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə inkişaf edən mədəniyyətlərarası dialoq platforması artıq uzun illərdir müxtəlif ölkələrin və beynəlxalq qurumların diqqətini cəlb edir. On beş ilə yaxın müddətdə formalaşan bu forum fərqli mədəniyyətlərin təmsilçilərinin fikir mübadiləsi aparması, qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi və ortaq problemlərin müzakirəsi üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradıb. Yüzdən çox ölkədən nümayəndələrin və minlərlə iştirakçının bir araya gəlməsi tədbirin beynəlxalq əhəmiyyətini göstərir. Bu platforma Azərbaycanın yalnız regional məsələlərdə deyil, qlobal humanitar və diplomatik təşəbbüslərdə də fəal iştirak etdiyini nümayiş etdirir.
Azərbaycanın mədəniyyətlərarası münasibətlərə verdiyi önəm ölkənin tarixi inkişaf xüsusiyyətləri ilə sıx bağlıdır. Şərqlə Qərbin qovuşduğu coğrafiyada yerləşən ölkəmiz müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəni ənənələrin qarşılıqlı əlaqədə olduğu məkan kimi tanınıb. Tarixən formalaşmış tolerantlıq ənənələri müasir Azərbaycan cəmiyyətində də öz əhəmiyyətini qoruyur. Müxtəlif etnik və dini qrupların bərabər hüquqlar əsasında birgə yaşaması, ümumi dövlətçilik dəyərləri ətrafında birləşməsi ictimai sabitliyin əsas şərtlərindəndir. Bu xüsusiyyətlər Azərbaycanın multikulturalizm modelinin mahiyyətini təşkil etməklə yanaşı, beynəlxalq aləmdə ölkəmizin müsbət təcrübə təqdim etməsinə də imkan yaradır.
Milli birliyin dövlətin gücündə oynadığı rol Azərbaycanın yaxın tarixində baş verən hadisələr zamanı aydın şəkildə üzə çıxıb. 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror tədbirləri xalqın həmrəyliyini və dövlət suverenliyinin qorunmasına yönəlmiş qətiyyətini nümayiş etdirdi. Uzun illər işğal altında olmuş ərazilərin azad edilməsi Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. BMT Təhlükəsizlik Şurasının münaqişə ilə bağlı qəbul etdiyi, lakin uzun müddət yerinə yetirilməmiş qətnamələrin tələblərinin həyata keçirilməsi ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası baxımından tarixi əhəmiyyət daşıdı. Bu nəticə həm də milli iradənin, siyasi qərarlılığın və dövlətçilik əzminin təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Əldə edilmiş hərbi və siyasi nəticələrdən sonra qarşıda duran başlıca vəzifələrdən biri regionda davamlı sülhün təmin edilməsidir. Azərbaycan müharibədən sonrakı mərhələdə Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində sülh təşəbbüsü irəli sürüb. Bu mövqe Cənubi Qafqazda qarşıdurma mühitinin aradan qaldırılması, iqtisadi əlaqələrin bərpası və gələcək əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda sülh sazişinin mətninin paraflanması və üçtərəfli Bəyannamənin imzalanması normallaşma prosesində əhəmiyyətli mərhələ kimi çıxış edib. Bununla belə, sülhün uzunmüddətli xarakter alması üçün əldə olunan razılaşmaların icrası, qarşılıqlı öhdəliklərə əməl olunması və etimadın möhkəmləndirilməsi vacibdir.
Beynəlxalq münasibətlərdə ədalət və hüquq prinsiplərinin qorunması da Azərbaycanın mövqeyində xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət yetirilən məsələlərdən biri beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrası ilə bağlı problemlərdir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, hüquqi sənədlərin qəbul edilməsi özlüyündə münaqişələrin həlli üçün kifayət etmir. Əgər qəbul olunmuş qətnamələrin yerinə yetirilməsini təmin edən təsirli mexanizmlər mövcud deyilsə, beynəlxalq hüququn nüfuzu və beynəlxalq institutlara olan inam zəifləyə bilər. Buna görə də hüququn aliliyi yalnız bəyanatlarda deyil, praktiki fəaliyyət və konkret nəticələrdə öz əksini tapmalıdır.
İkili standartların aradan qaldırılması beynəlxalq əməkdaşlığın daha ədalətli əsaslar üzərində qurulması üçün zəruri şərtlərdən biridir. Dövlətlərə münasibətdə siyasi maraqlardan asılı olaraq fərqli meyarların tətbiq edilməsi, suveren qərarlara təzyiq göstərilməsi və beynəlxalq normaların seçici şəkildə şərh olunması qlobal münasibətlərdə etimadsızlığı artırır. Azərbaycanın yanaşması beynəlxalq münasibətlərin qarşılıqlı hörmət, suveren bərabərlik və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsipləri əsasında inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur. Bu prinsiplərin ardıcıl müdafiəsi ölkəmizin müstəqil xarici siyasət xəttinin mühüm elementlərindən biridir.
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun güclənməsində iqtisadi imkanlar və geniş diplomatik əlaqələr də mühüm rol oynayır. Müxtəlif siyasi və iqtisadi güc mərkəzləri ilə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ölkəmizə dəyişən beynəlxalq şəraitdə milli maraqlarını qorumaq və yeni tərəfdaşlıq imkanları yaratmaq imkanı verir. Çin, ABŞ, Avropa dövlətləri, İslam dünyası və Asiya ölkələri ilə münasibətlərin genişləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxşaxəli xarakterini göstərir. Beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrin inkişafı və nüfuzlu tədbirlərin ölkəmizdə təşkili də Azərbaycanın qlobal dialoq proseslərində iştirakını gücləndirir.
İqtisadi dayanıqlılıq və müasir infrastruktur ölkənin beynəlxalq mövqeyini möhkəmləndirən digər mühüm amillərdir. Azərbaycanın enerji resursları, əlverişli coğrafi mövqeyi və nəqliyyat imkanları onu Avropa ilə Asiya arasında mühüm əlaqələndirici mərkəzlərdən birinə çevirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı beynəlxalq yükdaşımaların genişlənməsinə, logistika imkanlarının artmasına və yeni investisiyaların cəlb olunmasına şərait yaradır. Bu potensialdan səmərəli istifadə edilməsi iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün də əhəmiyyətlidir.
Ölkənin maliyyə göstəriciləri də iqtisadi təhlükəsizliyin qiymətləndirilməsində mühüm yer tutur. Xarici borcun ümumi daxili məhsula nisbətinin aşağı səviyyədə saxlanılması dövlətin maliyyə siyasətində çevikliyini qorumağa və mümkün xarici iqtisadi risklərə qarşı dayanıqlılığını artırmağa kömək edir. Bununla yanaşı, gələcək inkişaf üçün iqtisadi fəaliyyətin müxtəlif sahələr üzrə genişləndirilməsi, innovativ texnologiyaların tətbiqi, insan kapitalına investisiyaların artırılması və yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi vacibdir. Uzunmüddətli iqtisadi uğurun əsas meyarı mövcud resursların səmərəli idarə edilməsi və onların cəmiyyətin rifahına yönəldilməsidir.
Müstəqil dövlətin möhkəmliyi həmçinin milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, cəmiyyətin maariflənməsi və informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlıdır. Qlobal informasiya mühitində xarici təsirlərin artdığı bir dövrdə milli maraqların düzgün qiymətləndirilməsi və cəmiyyətin məlumatlılığının yüksəldilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan milli kimliyin qorunması ilə dünyaya açıq olmaq bir-birini istisna edən anlayışlar deyil. Əksinə, sağlam milli dəyərlər və qarşılıqlı hörmət prinsipləri beynəlxalq əməkdaşlığın daha möhkəm əsaslar üzərində inkişafına kömək edir. Azərbaycanın multikulturalizm siyasəti də bu iki istiqamətin uzlaşdırılmasına xidmət edir.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışında əks olunan əsas ideyalar Azərbaycanın müasir dövlətçilik modelinin bir-biri ilə əlaqəli istiqamətlərini ortaya qoyur. Milli həmrəylik, suverenliyin qorunması, beynəlxalq hüquqa hörmət, iqtisadi dayanıqlılıq və müxtəlif ölkələrlə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının mühüm komponentləridir. Qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd əldə olunan nailiyyətləri davamlı iqtisadi tərəqqiyə, əhalinin rifahının yüksəldilməsinə və regionda etibarlı sülh mühitinin yaradılmasına yönəltməkdir. Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoqa verdiyi töhfə isə ölkəmizin beynəlxalq arenada əməkdaşlığı təşviq edən, qarşılıqlı anlaşmanı dəstəkləyən və sabitliyin möhkəmlənməsinə çalışan dövlət kimi mövqeyini daha da gücləndirir.
Ülvi Salmanov
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədr müavini