Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müasir inkişaf prioritetlərini, xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini və qlobal proseslərdə iştirakının xüsusiyyətlərini əhatə edir. Çıxışda dövlət müstəqilliyinin qorunması, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi məsələlər ön plana çıxır. Bu yanaşma Azərbaycanın dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemində öz milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, regional və qlobal təşəbbüslərdə fəal iştirak etmək niyyətini göstərir.
Azərbaycanın beynəlxalq dialoqun təşviqinə verdiyi önəm artıq uzun illərdir həyata keçirilən ardıcıl siyasətin tərkib hissəsidir. 2011-ci ildən təşkil olunan Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəniyyətlərin nümayəndələrini bir araya gətirən əhəmiyyətli platformaya çevrilib. Bakıda keçirilən bu tədbirlər ölkəmizin beynəlxalq fikir mübadiləsinə verdiyi töhfəni artırmaqla yanaşı, onun qlobal əməkdaşlıq mərkəzlərindən biri kimi tanınmasına da şərait yaradır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində silahlı münaqişələrin, siyasi gərginliyin və dini zəmində anlaşılmazlıqların davam etdiyi bir vaxtda belə təşəbbüslər xüsusi aktuallıq kəsb edir. Çünki qarşılıqlı anlaşma və etimadın formalaşması beynəlxalq təhlükəsizliyin mühüm şərtlərindən biridir.
Azərbaycanın mədəniyyətlər arasında dialoqa töhfəsi onun tarixi və coğrafi mövqeyi ilə də sıx bağlıdır. Avropa və Asiyanın kəsişməsində yerləşən ölkəmiz əsrlər boyunca müxtəlif sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqəsinə imkan verən məkan olub. Müxtəlif dinlərə və etnik mənsubiyyətlərə malik insanların birgə yaşaması, fərqli mədəni ənənələrə hörmət göstərilməsi Azərbaycan cəmiyyətinin mühüm xüsusiyyətlərindəndir. Bu təcrübə müasir dövrdə multikulturalizm siyasətinin əsas dayaqlarından biri kimi çıxış edir. Cəmiyyətdə həmrəyliyin qorunması və fərqli kimliklərin vahid dövlətçilik ideyası ətrafında birləşməsi ölkənin sabitliyinə müsbət təsir göstərir.
Bu prosesdə azərbaycançılıq ideologiyasının rolu xüsusilə əhəmiyyətlidir. Həmin ideya insanların etnik və dini fərqlərindən asılı olmayaraq, onları ümumi vətən, ortaq maraqlar və müstəqil dövlətçilik məqsədləri ətrafında birləşdirir. Milli birliyin gücü 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı bir daha özünü göstərdi. Həmin dövrdə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin nümayiş etdirdiyi həmrəylik Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmasında mühüm amillərdən biri oldu. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası ölkənin siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu və qarşıdakı dövr üçün fərqli prioritetlər müəyyənləşdirdi.
Münaqişədən sonrakı mərhələdə əsas məsələlərdən biri regionda uzunmüddətli sülhün yaradılmasıdır. Azərbaycanın sülh gündəliyini irəli sürməsi Cənubi Qafqazda münasibətlərin yeni prinsiplər əsasında qurulması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin mətninin paraflanması və üçtərəfli Bəyannamənin imzalanması normallaşma prosesində diqqətəlayiq hadisə kimi qiymətləndirilir. Bununla belə, əldə edilən siyasi razılaşmaların real nəticələr verməsi üçün tərəflərin üzərinə götürdükləri öhdəlikləri yerinə yetirməsi, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və davamlı əməkdaşlıq mühitinin yaradılması vacibdir. Regional sülh yalnız sənədlərlə deyil, konkret addımlar və ardıcıl siyasi iradə ilə təmin oluna bilər.
Prezidentin çıxışında beynəlxalq hüququn tətbiqi və beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətinin səmərəliliyi ilə bağlı məsələlər də mühüm yer tutur. Azərbaycanın ərazilərinin işğalı dövründə BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi və işğalçı qüvvələrin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb edən qətnamələrin uzun müddət yerinə yetirilməməsi beynəlxalq münasibətlər sistemindəki problemləri üzə çıxardı. Bu təcrübə göstərdi ki, beynəlxalq hüququn nüfuzu yalnız müvafiq sənədlərin qəbul edilməsi ilə müəyyənləşmir. Əsas məsələ həmin qərarların icrasına nail olmaq və hüquqi prinsiplərin bütün dövlətlərə eyni meyarlarla tətbiq edilməsini təmin etməkdir.
Beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların mövcudluğu dövlətlər arasında etimadın zəifləməsinə və qlobal təhlükəsizlik mühitinin mürəkkəbləşməsinə səbəb olur. Müxtəlif vəziyyətlərə siyasi maraqlardan çıxış edərək fərqli münasibət göstərilməsi, dövlətlərin suverenliyinə hörmət prinsipinin pozulması və beynəlxalq qərarların seçici şəkildə tətbiqi ədalətli dünya nizamının formalaşmasına maneələr yaradır. Azərbaycanın bu məsələlərə yanaşması dövlətlərin bərabərliyi, qarşılıqlı hörmət, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə müdaxilə edilməməsi prinsiplərinə əsaslanır. Bu prinsiplərin qorunması yalnız ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütövlükdə beynəlxalq sistemin sabitliyi üçün vacibdir.
Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif dövlətlər və siyasi mərkəzlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişaf etdirilməsidir. Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq Bəyannaməsinin və ABŞ ilə Strateji Xartiyanın 2025-ci ildə imzalanması ölkəmizin beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli addımlar kimi çıxış edir. Bununla yanaşı, Avropa dövlətləri, İslam dünyası və Asiya ölkələri ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin əhatə dairəsini genişləndirir. Müxtəlif beynəlxalq platformalarda iştirak etmək və nüfuzlu tədbirlərə ev sahibliyi etmək ölkəmizin dialoq və tərəfdaşlıq təşəbbüslərindəki rolunu daha da artırır. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının və Avropa Siyasi Birliyinin gələcək zirvə görüşlərinə ev sahibliyi perspektivi də bu baxımdan diqqətəlayiqdir.
Diplomatik fəallıq Azərbaycanın iqtisadi və geostrateji imkanları ilə tamamlanır. Ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji ehtiyatları və nəqliyyat infrastrukturuna yatırılan sərmayələr onu beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin mühüm iştirakçılarından birinə çevirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı Azərbaycanın tranzit imkanlarını genişləndirir, yükdaşımaların artmasına və yeni iqtisadi əlaqələrin qurulmasına şərait yaradır. Bu istiqamətdə görülən işlər yalnız nəqliyyat sahəsinin inkişafı ilə məhdudlaşmır. Onlar logistika xidmətlərinin genişləndirilməsi, yeni investisiyaların cəlb olunması və qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi üçün də əlavə imkanlar yaradır.
İqtisadi dayanıqlılıq dövlətin müstəqil qərarlar qəbul etmək imkanlarına birbaşa təsir göstərən amillərdəndir. Prezidentin Azərbaycanın xarici borcunun ümumi daxili məhsulun 5 faizindən bir qədər artıq olması barədə qeyd etdiyi göstərici ölkənin maliyyə vəziyyəti kontekstində əhəmiyyət daşıyır. Borclanmanın nisbətən aşağı səviyyədə saxlanılması dövlətə iqtisadi siyasətdə daha geniş manevr imkanları verir və xarici maliyyə risklərinin idarə edilməsini asanlaşdırır. Bununla yanaşı, əldə olunan nəticələrin uzunmüddətli iqtisadi tərəqqiyə çevrilməsi üçün mövcud imkanlardan səmərəli istifadə edilməlidir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, innovasiyaların təşviqi, insan kapitalının inkişafı, peşəkar kadr hazırlığının gücləndirilməsi və rəqabətqabiliyyətli yerli istehsalın artırılması gələcək inkişafın əsas şərtləri sırasındadır.
Müasir şəraitdə dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəricilər və müdafiə imkanları ilə ölçülmür. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, qlobal informasiya axınlarının genişlənməsi və xarici təsirlərin artması milli maraqların qorunmasına yeni yanaşmalar tələb edir. Cəmiyyətin məlumatlılığının yüksəldilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və müstəqil düşüncə qabiliyyətinin inkişafı bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Multikulturalizm siyasəti və mədəniyyətlərarası dialoq da həmin məqsədlərlə əlaqəli şəkildə çıxış edir. Bu yanaşma həm cəmiyyət daxilində qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir, həm də Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrinin inkişafına müsbət təsir göstərir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın dövlətçilik prioritetlərini və beynəlxalq münasibətlərə dair yanaşmasını əks etdirən mühüm siyasi məzmun daşıyır. Milli həmrəyliyin qorunması, suverenliyin möhkəmləndirilməsi, balanslaşdırılmış xarici siyasətin davam etdirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması və beynəlxalq dialoqun təşviqi vahid inkişaf strategiyasının bir-birini tamamlayan istiqamətləridir. Bu sahələrdə əldə olunan nəticələrin davamlı olması üçün siyasi nailiyyətlərin sosial rifaha, iqtisadi imkanların real inkişafa, diplomatik təşəbbüslərin isə regional sabitliyə çevrilməsi vacibdir. Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda irəli sürdüyü əməkdaşlıq və dialoq təşəbbüsləri də dövlətlər arasında qarşılıqlı hörmətin möhkəmləndirilməsinə və daha sabit beynəlxalq münasibətlər sisteminin formalaşmasına töhfə vermək məqsədi daşıyır.
Abbas Əliyev
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədri