20 oktyabr Zəngilanın tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan, xalqımızın yaddaşında qəhrəmanlıq və qürur günü kimi yaşayan əlamətdar tarixdir. 2020-ci ildə şəhərin işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, illərlə doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların qayıdış arzusunun gerçəkləşməsinə yol açdı. Bu gün Zəngilanın simasında müstəqil Azərbaycanın gücü, xalqımızın sarsılmaz iradəsi və tarixi torpaqlarımızı yenidən dirçəltmək əzmi aydın şəkildə təzahür edir. Vaxtilə ağır dağıntılara məruz qalmış bu diyar hazırda genişmiqyaslı quruculuq işləri, müasir infrastruktur layihələri və yeni inkişaf imkanları ilə diqqət çəkir.
Zəngilanın azadlığa qovuşması uzun və çətin mübarizənin nəticəsi idi. 1993-cü ildə Ermənistanın işğalı səbəbindən rayon sakinləri doğma yurdlarını tərk etmək məcburiyyətində qaldılar. İşğalın ağır nəticələrinə baxmayaraq, zəngilanlılar öz torpaqlarına qayıtmaq ümidini və doğma yurda bağlılıqlarını heç vaxt itirmədilər. 2020-ci ildə başlanan Vətən müharibəsi bu arzunun gerçəkləşməsi üçün tarixi şərait yaratdı. Oktyabrın 20-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Zəngilan şəhərinin və bir sıra yaşayış məntəqələrinin azad olunması barədə məlumat verməsi Azərbaycan xalqı tərəfindən böyük sevinclə qarşılandı. Hərbi əməliyyatlar nəticəsində Zəngilan şəhəri və rayonun bir sıra yaşayış məntəqələri işğaldan azad edildi, Azərbaycan-İran dövlət sərhədinin işğal altında qalan 132 kilometrlik hissəsinin bərpası təmin olundu. Bu hadisələr ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası və bölgədə yeni inkişaf mərhələsinin başlanması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır.
Hazırda Zəngilan rayonunda həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma tədbirləri Böyük Qayıdış proqramının mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Dövlət tərəfindən görülən işlərin əsas məqsədi keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtmasını təmin etməklə yanaşı, onların burada təhlükəsiz, rahat və layiqli həyat sürmələri üçün bütün zəruri şəraiti yaratmaqdır. Bu məqsədlə yeni yaşayış evləri tikilir, kəndlər yenidən salınır, yol və kommunikasiya şəbəkələri qurulur, təhsil və səhiyyə müəssisələri yaradılır. Sakinlərin mərhələli şəkildə öz yurdlarına dönməsi rayonun sosial həyatına yeni dinamika gətirir. İnsanların işlə təmin olunması, uşaqların təhsil imkanlarının genişləndirilməsi və sosial xidmətlərə əlçatanlığın artırılması davamlı məskunlaşmanın əsas şərtlərindəndir.
Zəngilanın Ağalı kəndində reallaşdırılan “Ağıllı kənd” layihəsi işğaldan azad olunmuş ərazilərdə müasir yaşayış mühitinin formalaşdırılması istiqamətində atılan mühüm addımlardandır. Burada qabaqcıl texnologiyalardan, rəqəmsal həllərdən və alternativ enerji imkanlarından istifadə olunur. Təhsil müəssisəsi, uşaq bağçası, tibb məntəqəsi və digər sosial obyektlər sakinlərin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına xidmət edir. Layihənin əsas xüsusiyyətlərindən biri müasir texnologiyalarla ekoloji yanaşmanın uzlaşdırılmasıdır. Enerji resurslarından səmərəli istifadə, rəqəmsal xidmətlərin tətbiqi və sosial infrastrukturun vahid sistem şəklində təşkili Ağalını müasir kənd təsərrüfatı və yaşayış modelinin tətbiqi baxımından əhəmiyyətli nümunəyə çevirir.
Zəngilanın strateji coğrafi mövqeyi onun Azərbaycanın nəqliyyat və logistika sistemində əhəmiyyətini daha da artırır. Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı, Horadiz–Ağbənd dəmir yolu və Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu bölgənin nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu layihələr insanların rahat gediş-gəlişinə, yüklərin daha səmərəli daşınmasına, ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə və sahibkarlığın inkişafına geniş imkanlar yaradır. Eyni zamanda, nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı Zəngilanın regional iqtisadi əlaqələrdə mövqeyinin güclənməsinə, yeni investisiyaların cəlb olunmasına və məşğulluğun artmasına töhfə verə bilər. Bu baxımdan rayonun bərpası yalnız yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması deyil, həm də Azərbaycanın iqtisadi və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi deməkdir.
Zəngilanın gələcək inkişafında kənd təsərrüfatı, sahibkarlıq və turizm sahələrinin də mühüm yeri var. Rayonun təbii sərvətləri, əlverişli coğrafi mövqeyi və münbit torpaqları iqtisadi fəaliyyətin müxtəlif istiqamətlərinin inkişafı üçün imkanlar yaradır. Aqrar sahədə müasir texnologiyaların tətbiqi, emal müəssisələrinin yaradılması, kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi yerli əhalinin məşğulluğunun artırılmasına və əhalinin rifahının yüksəldilməsinə xidmət edə bilər. Bununla yanaşı, Zəngilanın zəngin təbiətinin qorunması, ekoloji tarazlığın təmin edilməsi və turizm potensialından səmərəli istifadə rayonun uzunmüddətli inkişafının vacib istiqamətlərindəndir. Bütün bu tədbirlər bölgədə iqtisadi fəallığın artmasına və dayanıqlı yaşayış mühitinin formalaşmasına şərait yaradır.
Zəngilanın yenidən qurulması, eyni zamanda, tarixi-mədəni irsimizin qorunması və milli yaddaşımızın bərpası baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. İşğal dövründə zərər görmüş tarixi və dini abidələrin bərpası, mədəni irsin gələcək nəsillərə çatdırılması, şəhər və kəndlərin tarixi kimliyinin qorunması həyata keçirilən quruculuq işlərinin mühüm tərkib hissəsidir. Müasir şəhərsalma prinsipləri ilə milli-mənəvi dəyərlərin uzlaşdırılması Zəngilanın özünəməxsus simasının qorunmasına və yeni nəslin doğma yurdun tarixi ilə daha yaxından tanış olmasına imkan verəcək.
Bu gün Zəngilanda görülən işlər Böyük Qayıdışın təkcə başlanğıcını deyil, həm də gələcəyə hesablanmış inkişaf strategiyasını əks etdirir. Doğma torpaqlarına qayıdan insanların burada məskunlaşması, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması, övladlarını böyütməsi və təhlükəsiz şəraitdə yaşaması quruculuq prosesinin əsas nəticəsi olmalıdır. Bunun üçün infrastruktur layihələrinin davam etdirilməsi ilə yanaşı, sosial təminatın gücləndirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması və özəl təşəbbüslərin dəstəklənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
20 oktyabr Zəngilanın azadlıq tarixini, xalqımızın birliyini və dövlətimizin quruculuq əzmini təcəssüm etdirən əlamətdar gündür. Bu gün şəhərin və rayonun yenidən qurulması Azərbaycanın qazandığı Zəfərin real nəticələrinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Zəngilanda bərpa olunan həyat, salınan yeni yaşayış məntəqələri və yaradılan iqtisadi imkanlar Böyük Qayıdışın davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Əminliklə demək olar ki, Zəngilanın gələcək inkişafı doğma yurda qayıdan sakinlərin rifahının yüksəldilməsinə, bölgənin iqtisadi potensialının reallaşdırılmasına və ölkəmizin ümumi tərəqqisinə mühüm töhfə verəcək.
Ülvi Salmanov
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədr müavini