Beynəlxalq əlaqələrin şaxələndirilməsi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm istiqamətlərdən birini təşkil edir. Bu baxımdan 2026-cı il oktyabrın 12-də Bakıda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Kambocanın Baş naziri Hun Manet arasında keçirilən görüşlər və dövlət başçılarının mətbuata açıqlamaları iki ölkənin münasibətlərinin gələcək inkişafı baxımından diqqətəlayiqdir. Rəsmi təmaslar siyasi münasibətlərin daha da möhkəmləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin canlandırılması və qarşılıqlı maraq doğuran yeni əməkdaşlıq sahələrinin müəyyənləşdirilməsi üçün əhəmiyyətli zəmin yaradıb.
Azərbaycan ilə Kamboca arasındakı münasibətlərin inkişafında siyasi dialoq mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyev çıxışında iki dövlət arasında formalaşmış dostluq əlaqələrinə toxunaraq beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətin əhəmiyyətini vurğulayıb. BMT, Qoşulmama Hərəkatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə çərçivəsində aparılan əməkdaşlıq tərəflərin beynəlxalq məsələlərdə dialoqa və qarşılıqlı dəstəyə önəm verdiyini göstərir. Siyasi sahədə mövcud olan bu əlaqələrin genişləndirilməsi iqtisadi və humanitar istiqamətlərdə də yeni təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə şərait yarada bilər.
İki ölkə arasındakı münasibətlərin perspektivləri nəzərdən keçirilərkən iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı xüsusi aktuallıq kəsb edir. Mövcud ticarət əlaqələrinin potensial imkanları tam əks etdirməməsi bu sahədə əlavə addımların atılmasını zəruri edir. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin qurulması və biznes dairələrinin imkanlarının birləşdirilməsi iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə təkan verə bilər. Bu məqsədlə ticarət və investisiya məsələləri üzrə birgə işçi qrupunun yaradılması barədə razılığın əldə edilməsi praktiki əməkdaşlığın təşkilinə yönəlmiş mühüm addımdır.
Bakıda iki ölkənin işgüzar nümayəndələrinin iştirakı ilə təşkil edilən biznes forumu da iqtisadi əlaqələrin inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə görüşlər şirkətlərə qarşı tərəfin bazarını, biznes mühitini və investisiya imkanlarını daha yaxından öyrənmək imkanı verir. İş adamları arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi gələcəkdə yeni müqavilələrin bağlanmasına, birgə təşəbbüslərin reallaşdırılmasına və qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artmasına şərait yarada bilər. Bununla yanaşı, əldə olunan razılaşmaların konkret layihələrlə davam etdirilməsi iqtisadi tərəfdaşlığın davamlılığı üçün əsas şərtlərdəndir.
Sənaye, turizm və nəqliyyat sahələri də Azərbaycan–Kamboca əməkdaşlığının genişləndirilə biləcəyi istiqamətlər sırasındadır. Birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması və rəqəmsal texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi tərəflərin mövcud imkanlarından daha səmərəli istifadə etməsinə kömək edə bilər. Bu sahələrdə əlaqələrin inkişafı yalnız iqtisadi fayda ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda dövlətlər arasında texnoloji biliklərin və idarəetmə təcrübəsinin paylaşılmasına da imkan yaradır.
Təhsil və humanitar əlaqələrin gücləndirilməsi də ikitərəfli münasibətlərin uzunmüddətli inkişafında mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyevin çıxışında keçmişdə kambocalı tələbələrin Azərbaycanda təhsil almaları ənənəsinə diqqət çəkilməsi bu sahədə əməkdaşlığın yenidən canlandırılması imkanlarını gündəmə gətirib. Təhsil proqramlarının genişləndirilməsi, tələbə və mütəxəssis mübadiləsinin təşviqi, eləcə də mədəni əlaqələrin inkişafı xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın dərinləşməsinə xidmət edə bilər. Bu cür münasibətlər dövlətlərarası əlaqələrin yalnız siyasi səviyyədə deyil, cəmiyyətlər arasında da möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Azərbaycanın dövlət xidmətlərinin təşkili sahəsində qazandığı təcrübə də əməkdaşlıq üçün perspektivli istiqamət kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə “ASAN xidmət” modelinin Kambocada maraq doğurması rəqəmsal idarəetmə və müasir dövlət xidmətləri sahəsində bilik mübadiləsi üçün imkan yarada bilər. Bu təcrübənin paylaşılması dövlət qurumlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə, xidmətlərin əlçatanlığının artırılmasına və vətəndaş məmnunluğunun yüksəldilməsinə töhfə verə bilər.
Azərbaycanın Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin inkişafı baxımından ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusunun əldə edilməsi məsələsi də diqqətəlayiqdir. Kambocanın bu istiqamətdə göstərdiyi dəstək Azərbaycanın regionla institusional əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün əlavə imkanların yaranmasına kömək edir. Belə əməkdaşlıq formatları müxtəlif ölkələrlə siyasi və parlamentlərarası dialoqun inkişafına, təcrübə mübadiləsinə və ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir.
Görüşdə təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi də qarşılıqlı əməkdaşlığın əhəmiyyətli istiqamətlərindən biri kimi ön plana çıxıb. Həm Azərbaycan, həm də Kamboca mina təhlükəsi ilə bağlı problemlərlə üzləşdiyindən bu sahədə bilik və təcrübənin bölüşdürülməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mütəxəssislərin hazırlanması, müvafiq qurumlar arasında əlaqələrin qurulması və praktiki təcrübənin paylaşılması mina təhlükəsinin nəticələrinin aradan qaldırılmasına kömək edə bilər.
Bununla yanaşı, regional və beynəlxalq təhlükəsizliyin təmin olunmasında beynəlxalq hüququn prinsiplərinə riayət edilməsi, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət göstərilməsi mühüm şərtlərdir. Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad edilməsindən sonra həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma tədbirləri, eləcə də “Böyük Qayıdış” Proqramı ölkəmizin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri kimi diqqət mərkəzindədir. Bu proseslər azad edilmiş ərazilərdə yaşayışın bərpasını, infrastrukturun qurulmasını və insanların doğma yurdlarına qayıtması üçün zəruri şəraitin yaradılmasını nəzərdə tutur.
Kambocanın Baş naziri Hun Manet də çıxışında göstərilən qonaqpərvərliyə görə Azərbaycan tərəfinə minnətdarlığını ifadə edərək ikitərəfli əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsində maraqlı olduqlarını bildirib. Onun bəyanatında ticarət, təhsil və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, biznes dairələri arasında birbaşa təmasların artırılması və müzakirə edilən təşəbbüslərin real nəticələrə çevrilməsi məsələləri önəmli yer tutub. Səfər çərçivəsində ikitərəfli sənədlərin mübadiləsi də münasibətlərin hüquqi və təşkilati əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Ümumilikdə, Azərbaycan ilə Kamboca arasında keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər iki ölkənin mövcud əlaqələrini daha geniş əməkdaşlıq gündəliyi ilə zənginləşdirmək üçün yeni imkanlar açır. Siyasi dialoqun davamlılığı, iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsi, təhsil və rəqəmsal idarəetmə sahələrində təcrübə mübadiləsi, eləcə də təhlükəsizlik məsələlərində birgə fəaliyyət münasibətlərin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd əldə olunmuş razılaşmaların ardıcıl icrasını təmin etmək və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan təşəbbüsləri konkret nəticələrlə möhkəmləndirməkdir. Bu yanaşma Azərbaycan–Kamboca tərəfdaşlığının daha dayanıqlı və çoxşaxəli xarakter almasına xidmət edə bilər.
Ülvi Salmanov
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədr müavini