İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu artırır, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri yeni əməkdaşlıq imkanları ilə zənginləşdirir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin mövqeyi onların iqtisadi və siyasi imkanları ilə yanaşı, etibarlı tərəfdaşlıq əlaqələri qurmaq, ortaq maraqları uzlaşdırmaq və regional proseslərdə fəal iştirak etmək bacarığı ilə də müəyyən olunur. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin ardıcıl şəkildə inkişaf etməsi ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə iştirakı bu əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüm hadisədir. Görüş Azərbaycanın regional münasibətlərdə fəal mövqeyini, qarşılıqlı faydaya əsaslanan tərəfdaşlığın inkişafına verdiyi önəmi bir daha nümayiş etdirdi.
Bu siyasi xəttin təməlində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin formalaşdırdığı müstəqil dövlətçilik strategiyası və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət dayanır. Prezident İlham Əliyev həmin kursu müasir dövrün tələblərinə uyğun davam etdirərək Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini möhkəmləndirmiş, ölkəmizin regional əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmişdir.
Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulması bu münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ açdı. Bu qərar ölkəmizin diplomatik fəallığının və tərəfdaş dövlətlərlə qurduğu qarşılıqlı etimadın əhəmiyyətini göstərir. Ortaq tarixi və mədəni dəyərlərlə yanaşı, iqtisadi maraqlar, nəqliyyat əlaqələri, enerji təhlükəsizliyi və investisiya imkanları da Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələrini daha sıx əməkdaşlığa təşviq edir.
İqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat imkanları
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında iqtisadi münasibətlərin dərinləşdirilməsi qarşılıqlı investisiyaların artırılması, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və birgə istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır. Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları bu istiqamətdə əməkdaşlığın mühüm mexanizmləridir.
Gələcək mərhələdə əsas məqsəd iqtisadi əlaqələri yalnız məhsul mübadiləsi ilə məhdudlaşdırmamaq, sənaye kooperasiyasını genişləndirmək, yeni müəssisələr yaratmaq və müasir texnologiyaların tətbiqini sürətləndirmək olmalıdır. Bu yanaşma həm investisiya imkanlarının artmasına, həm də regionda yeni iş yerlərinin yaradılmasına və iqtisadiyyatların şaxələndirilməsinə töhfə verə bilər.
Nəqliyyat və logistika sahəsi də strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Azərbaycanı Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropa ilə əlaqələndirən Orta Dəhliz beynəlxalq ticarət baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu marşrutun inkişafı yükdaşımaların səmərəliliyini artırır, ölkəmizin tranzit imkanlarını genişləndirir və regional iqtisadi əlaqələri gücləndirir.
Liman və dəmir yolu infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyətini daha da yüksəldə bilər. Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik rabitə infrastrukturunun inkişafı isə region dövlətləri arasında rəqəmsal əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün yeni perspektivlər açır.
Enerji sahəsində yeni perspektivlər
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığı qarşılıqlı iqtisadi maraqların uzlaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycanın tranzit infrastrukturu Türkmənistan və Qazaxıstan enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasına imkan yaradır. Bu əməkdaşlıq enerji marşrutlarının şaxələndirilməsinə və regional tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində birgə təşəbbüslər gələcək inkişafın vacib istiqamətlərindəndir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması ilə bağlı əməkdaşlıq enerji bağlantılarının genişləndirilməsi və dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Ənənəvi enerji imkanlarının müasir texnologiyalarla və yaşıl enerji layihələri ilə tamamlanması region ölkələrinin iqtisadi dayanıqlığını gücləndirə, yeni investisiyaların cəlb olunmasına şərait yarada bilər.
Humanitar həmrəylik və Qarabağın bərpası
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri iqtisadi və siyasi əlaqələrlə yanaşı, humanitar həmrəylik nümunələri ilə də zəngindir. Dost ölkələrin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq layihələrinə verdiyi töhfələr xalqlarımız arasındakı qardaşlıq münasibətlərinin əyani ifadəsidir.
Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb inşa etməsi, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzini yaratması və Qırğızıstanın Ağdamda Manas adına məktəb layihəsini həyata keçirməsi bu həmrəyliyin mühüm nümunələridir. Həmin təşəbbüslər təhsilin inkişafına dəstək olmaqla yanaşı, Böyük Qayıdış prosesinin mənəvi və humanitar əhəmiyyətini də artırır.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işləri Azərbaycanın inkişaf strategiyasında xüsusi yer tutur. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, sosial infrastrukturun qurulması və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi dövlətimizin əsas prioritetlərindəndir. Dost ölkələrin bu prosesə verdiyi dəstək regional əməkdaşlığın yalnız iqtisadi maraqlara deyil, həm də ortaq dəyərlərə və qarşılıqlı etimada söykəndiyini göstərir.
Regional tərəfdaşlığın gələcək hədəfləri
Türkmənbaşı görüşü Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi dialoqun və əməkdaşlığın davamlı inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, regional tərəfdaşlığın real nəticələri qəbul olunan qərarların praktik layihələrə çevrilməsi ilə müəyyən ediləcək. Birgə investisiyaların artırılması, nəqliyyat və enerji bağlantılarının genişləndirilməsi, rəqəmsal infrastrukturun inkişafı və humanitar təşəbbüslərin davam etdirilməsi qarşıdakı dövrün əsas hədəfləri olmalıdır.
Ortaq tarixi və mədəni köklər Türk dünyası dövlətləri arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu münasibətlərin dayanıqlı inkişafı isə hər bir dövlətin müstəqilliyinə, suverenliyinə və milli maraqlarına hörmət prinsipinin qorunmasından asılıdır.
Yeni Azərbaycan Partiyasının dövlətçilik prinsipləri baxımından Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yüksəldilməsi, milli maraqların müdafiəsi və davamlı inkişafın təmin olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət ölkəmizin regional təşəbbüslərdə iştirakını genişləndirir və tərəfdaş dövlətlərlə qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlərin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında formalaşan əməkdaşlıq modeli iqtisadi, siyasi, enerji, nəqliyyat və humanitar istiqamətləri bir araya gətirən geniş tərəfdaşlıq platformasıdır. Bu əlaqələrin gələcək inkişafı ölkələrin iqtisadi potensialının daha səmərəli istifadəsinə, yeni investisiya imkanlarının yaranmasına və Avrasiya məkanında qarşılıqlı faydalı münasibətlərin genişlənməsinə töhfə verə bilər.
Türkmənbaşı görüşü Azərbaycanın regional əməkdaşlıqda artan rolunu bir daha ön plana çıxardı. Milli maraqlara, müstəqil dövlətçilik prinsiplərinə və qarşılıqlı etimada əsaslanan siyasi kurs ölkəmizin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə və regionda davamlı inkişafın təşviqinə xidmət edir.
Abbas Əliyev
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədri