Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər son illər ərzində ardıcıl şəkildə inkişaf edərək yeni siyasi və strateji məzmun qazanıb. Prezident İlham Əliyevin 21 avqust 2026-cı ildə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə iki qardaş ölkə arasında formalaşmış əlaqələrin bugünkü səviyyəsini və gələcək imkanlarını geniş şəkildə nümayiş etdirir.
İki ölkə arasındakı münasibətlərin möhkəmliyini şərtləndirən əsas amillərdən biri xalqlarımızın ortaq tarixi və mədəni kökləridir. Dil yaxınlığı, ümumi mənəvi dəyərlər, zəngin mədəni irs və uzun əsrlər ərzində yaranmış dostluq münasibətləri Azərbaycanla Özbəkistanı bir-birinə yaxınlaşdıran mühüm amillərdir. Bu tarixi bağlılıq müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün etibarlı baza rolunu oynayır.
Hazırda Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri yüksək siyasi etimad və qarşılıqlı dəstək üzərində qurulub. Prezident İlham Əliyev ilə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında mövcud olan dostluq və qarşılıqlı hörmət iki ölkə arasındakı əlaqələrin sürətli inkişafında mühüm rol oynayır. Liderlər arasında müntəzəm görüşlərin keçirilməsi və son beş ildə yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin baş tutması siyasi dialoqun kifayət qədər intensiv olduğunu göstərir.
İkitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsində hüquqi bazanın genişləndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2024-cü ildə Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana, 2025-ci ildə isə Özbəkistan Prezidentinin Azərbaycana dövlət səfərləri zamanı mühüm sənədlərin imzalanması əməkdaşlığın gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə bağlı Bəyannamə və müttəfiqlik münasibətlərinə dair Müqavilə iki dövlətin əlaqələrinin yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqləyən mühüm siyasi sənədlərdəndir.
Bu gün əməkdaşlığın əhatə dairəsi olduqca genişdir. Siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, energetika, təhsil, mədəniyyət, media, turizm və idman kimi sahələrdə də qarşılıqlı əlaqələr inkişaf edir. Birgə layihələrin həyata keçirilməsi və yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması iki ölkə arasında münasibətlərin praktiki nəticələrinin daha da artmasına imkan verir.
Humanitar sahə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin xüsusi əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biridir. Xalqlarımızın ortaq mədəni irsi bu əməkdaşlığın mənəvi əsasını təşkil edir. Müxtəlif mədəni tədbirlərin təşkili, elm və təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, eləcə də şəhərlərarası əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi iki xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına və mövcud dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Təhsil sahəsində də qarşılıqlı əlaqələrin genişləndiyi müşahidə olunur. 2025–2026-cı tədris ilində 67 Özbəkistan vətəndaşının Azərbaycanda, 176 Azərbaycan vətəndaşının isə Özbəkistanda təhsil alması bu sahədə əməkdaşlığın real göstəricilərindən biridir. Gənclər arasında təhsil əlaqələrinin genişlənməsi gələcəkdə iki ölkə arasında münasibətlərin daha da möhkəm və davamlı olmasına mühüm töhfə verə bilər.
Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin Özbəkistanın təşəbbüsü ilə inşa edilməsi isə iki ölkə arasındakı qardaşlığın konkret nümunələrindən biridir. Bu layihə Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərinin yenidən qurulması prosesinə verdiyi mənəvi və praktiki dəstəyin ifadəsidir.
Media sahəsində əməkdaşlığın inkişafı da ikitərəfli münasibətlərin mühüm istiqamətlərindəndir. Bakı və Daşkənddə Azərbaycan–Özbəkistan media forumlarının keçirilməsi jurnalistlər və media qurumları arasında əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaradıb. Qarşılıqlı informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi və iki ölkənin ictimaiyyətinə digər ölkə haqqında daha dolğun məlumatların çatdırılması bu əməkdaşlığın əsas nəticələrindəndir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibə verməsi də media və informasiya əlaqələrinin əhəmiyyətini göstərən nümunədir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı da bu prosesin mühüm hissəsidir. Region ölkələri ilə siyasi və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi Azərbaycanın həm tarixi-mədəni, həm də strateji maraqları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli münasibətlərin deyil, bütövlükdə regionlararası əlaqələrin inkişafına təsir göstərən mühüm amildir.
Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq da Azərbaycan və Özbəkistanın qarşılıqlı fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin gücləndirilməsi ümumi həmrəyliyin möhkəmlənməsinə və Türk dünyasında əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir.
Beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstək də Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində mühüm yer tutur. BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə və digər beynəlxalq platformalarda iki ölkənin əməkdaşlığı qarşılıqlı etimadın mühüm göstəricilərindəndir.
Münasibətlərin yalnız dövlət və hökumət səviyyəsində deyil, regionlar arasında da inkişaf etdirilməsi diqqətəlayiqdir. Azərbaycan və Özbəkistan şəhərləri arasında yaradılan qardaşlıq əlaqələri iki xalqın yaxınlaşmasına əlavə imkanlar açır. Şuşa–Xivə, Lənkəran–Buxara, Şəki–Kokənd, Quba–Cizak, Füzuli–Gülüstan kimi şəhərlər arasında qurulan əlaqələr əməkdaşlığın coğrafiyasını genişləndirir. Naxçıvan ilə Ürgənc arasında da qardaş şəhər münasibətlərinin yaradılmasının nəzərdə tutulması bu istiqamətdə yeni perspektivlərin mövcudluğunu göstərir.
Turizm sahəsindəki göstəricilər də qarşılıqlı marağın artdığını təsdiqləyir. Özbəkistan vətəndaşlarının Azərbaycana səfərlərinin sayının yüksəlməsi xalqlarımız arasında əlaqələrin genişləndiyini göstərən müsbət tendensiyadır. 2024-cü ildə Azərbaycana 46 min, 2025-ci ildə 62 min Özbəkistan vətəndaşının səfər etməsi, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında isə bu rəqəmin 44 minə çatması turizm sahəsində əməkdaşlığın böyük potensiala malik olduğunu göstərir.
Bütün bu göstəricilər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin artıq yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq formatı ilə məhdudlaşmadığını nümayiş etdirir. İki ölkənin siyasi iradəsi, iqtisadi imkanları və xalqlar arasında mövcud olan möhkəm mənəvi bağlar yeni layihələrin reallaşdırılması üçün əlverişli şərait yaradır.
Bu münasibətlərin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların uzunmüddətli xarakter daşımasıdır. Dövlətlər arasında imzalanan sənədlər və əldə olunan razılaşmalar mühüm əhəmiyyət kəsb etsə də, münasibətlərin davamlılığını təmin edən əsas amillər xalqlar arasında qarşılıqlı hörmət, etimad və humanitar bağlardır. Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri bu baxımdan gələcəyə hesablanmış etibarlı tərəfdaşlıq modelini ortaya qoyur.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın dövlət müstəqilliyinin 35-ci ildönümü münasibətilə bu ölkənin xalqına ünvanladığı təbrik də iki dövlət arasında mövcud olan səmimi münasibətlərin ifadəsidir. Qardaş Özbəkistan xalqına sülh, rifah, əmin-amanlıq və yeni uğurlar arzulanması Azərbaycan xalqının özbək xalqına olan dostluq münasibətinin göstəricisidir.
Nəticə olaraq, Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin əldə etdiyi yüksək səviyyəni və gələcək inkişaf istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Tarixi və mədəni yaxınlıq üzərində formalaşan əlaqələr güclü siyasi iradə və qarşılıqlı etimad sayəsində strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud əməkdaşlıq modeli yalnız iki dövlət üçün deyil, Türk dünyasının gələcək inkişafı baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. İki ölkənin qarşılıqlı fəaliyyətinin daha da genişlənməsi Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və siyasi əlaqələrin güclənməsinə yeni imkanlar yarada bilər.
Əminliklə demək olar ki, Azərbaycan və Özbəkistanın qarşıdakı illərdə həyata keçirəcəyi birgə təşəbbüslər mövcud dostluq və qardaşlıq münasibətlərini daha da möhkəmləndirəcək, strateji müttəfiqliyin praktiki məzmununu zənginləşdirəcək və Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin güclənməsinə mühüm töhfə verəcək.
Ülvi Salmanov
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədr müavini