Azərbaycanın ictimai-mədəni həyatında Qərbi Azərbaycan irsinin təbliği istiqamətində növbəti mühüm addımlar atılıb. İyun ayında əvvəlcə Naxçıvan şəhərində, daha sonra isə Göygöl rayonunda bu tarixi torpaqların zəngin mədəniyyətinə, adət-ənənələrinə və qayıdış ruhuna həsr olunmuş irimiqyaslı tədbirlər keçirilib. Hər iki festival Azərbaycan Respublikasının müvafiq dövlət qurumlarının, yerli icra hakimiyyəti orqanlarının və Qərbi Azərbaycan İcmasının birgə təşkilatçılığı ilə reallaşıb, geniş ictimaiyyət tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.
Naxçıvanda keçirilən “Qərbi Azərbaycana Qayıdış” III Konqres-Festivalı mövzu ilə bağlı son illərdə keçirilən ən əhatəli tədbirlərdən biri kimi diqqət çəkib. Heydər Əliyev adına Mədəniyyət Mərkəzində təşkil olunan konqres-festivalda Qərbi Azərbaycanın İrəvan, Zəngəzur, Göyçə, Dərələyəz və digər bölgələrinin tarixi-mədəni irsini əks etdirən geniş sərgi qurulub. Sərgidə həmin ərazilərə xas qədim məişət əşyaları, milli geyimlər, xalça və tikmə nümunələri, tarixi abidələrin fotoları nümayiş etdirilib. Tədbir çərçivəsində elmi-praktik konfrans da təşkil olunub; burada tarixçilər, etnoqraflar və ictimai xadimlər Qərbi Azərbaycandakı Azərbaycan mədəni irsinin qorunması, erməni daşnakları tərəfindən dağıdılmış abidələrin siyahıya alınması və beynəlxalq təşkilatların diqqətinin bu məsələyə cəlb edilməsi yollarını müzakirə ediblər. Konfrans iştirakçıları qayıdış hüququnun beynəlxalq hüquq müstəvisində təbliğinin vacibliyini vurğulayaraq yekun bəyannamə qəbul ediblər. Mədəni proqramda isə aşıqların, saz-balaban ifaçılarının çıxışları, Qərbi Azərbaycan rəqsləri və mətbəx nümunələri təqdim olunub, ziyarətçilər İrəvan kətəsi, Zəngəzur plovu kimi təamların dadına baxmaq imkanı qazanıblar.
Naxçıvandakı tədbirin ardınca estafet Göygöl rayonuna keçib. Göygölün Yeni Zod kəndində, “Xan Yurdu” etnoqrafik turizm qəsəbəsində “Qərbi Azərbaycan: mədəni irs və qədim adət-ənənələr” adlı festival təşkil olunub. Göygöl Rayon İcra Hakimiyyətinin fəal dəstəyi ilə baş tutan bu festivalda Qərbi Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə xas etnoqrafik guşələr yaradılıb. Qədim Azərbaycan memarlığı üslubunda inşa olunmuş “Xan Yurdu”nun daş evləri və geniş həyətləri sərgi üçün təbii fon rolunu oynayıb. Burada İrəvan, Zəngəzur, Göyçə, Dərələyəz bölgələrinin adət-ənənələri canlandırılıb, qonaqlara bu bölgələrə xas mətbəx inciləri – İrəvan kətəsi, Göyçə quymaqı, Zəngəzur şorqoğalı təqdim edilib. Festivalın ən canlı məqamlarından biri el sənətləri üzrə ustad dərsləri olub: xalçaçılıq, dulusçuluq, misgərlik emalatxanalarında gənclər və uşaqlar bu sənətlərlə praktik tanışlıq imkanı əldə ediblər. Mədəni proqramda aşıq musiqisi, folklor rəqsləri ifa olunub. Axşam saatlarında isə “Qayıdış” adlı işıq şousu çərçivəsində üzərində Qərbi Azərbaycanın kənd adları yazılmış yüzlərlə kağız fənər “Xan Yurdu” səmasına buraxılıb. Bu simvolik addım iştirakçılara həm kədər, həm də ümid dolu anlar yaşadaraq, doğma yurdlarına qayıdış arzusunu bir daha ifadə edib.
Hər iki festival Qərbi Azərbaycanın mədəni irsinin yaşadılması, gənc nəslin tarixi yaddaşının formalaşdırılması və “Böyük Qayıdış” konsepsiyasının ictimaiyyət arasında təbliği baxımından mühüm hadisələr kimi yadda qalıb. Rəsmi qurumların nümayəndələri bu cür tədbirlərin coğrafiyasının genişləndiriləcəyini və müntəzəm olaraq davam etdiriləcəyini bildiriblər. Qayıdış ruhu hələ də yaşayır – bu dəfə o, Naxçıvanda elmi müzakirələrdə, Göygöldə isə “Xan Yurdu”nun səmasında işıq saçan fənərlərdə təcəssüm tapıb.
Cəmilə Fəyyazı,
Qərbi Azərbaycan İcmasının böyük koordinatoru